Bilim insanları, balıkların suyun içinde yukarı mı yoksa aşağı mı yüzeceğine nasıl karar verdiğine dair dikkat çeken bir mekanizmayı ortaya çıkardı. Araştırmaya göre balıklar sadece gözlerini değil, başlarının üstünde yer alan ve “üçüncü göz” olarak bilinen ışık algılayıcı yapıyı da kullanarak yönlerini belirliyor.
IŞIK SİNYALLERİ BEYİNDE TEK NOKTADA BULUŞUYOR
Osaka Metropolitan University’de yapılan çalışmada, saydam zebra balığı larvaları incelendi. Elde edilen bulgulara göre, gözlerden ve “üçüncü gözden” gelen ışık sinyalleri beynin orta kısmındaki “tegmentum” bölgesinde birleşiyor. Bu noktada alınan karar doğrultusunda balıkların yukarı mı yoksa aşağı mı hareket edeceği belirleniyor.
Araştırmacılar ayrıca, su altındaki ışığın derinliğe göre renk değiştirdiğini ve bunun balıklar için önemli bir yön bulma işareti olduğunu vurguladı.
BALIKLAR IŞIĞIN RENGİNİ DE AYIRT EDİYOR
“Opsin” adı verilen ışığa duyarlı proteinler sayesinde balıklar sadece ışığın şiddetini değil, rengini de algılayabiliyor. Bu sayede derinlik, gölge ve olası tehlikeler hakkında önceden bilgi sahibi olabiliyorlar.
MAVİ IŞIKTA AŞAĞIYA, DİĞER RENKLERDE YUKARI
Deneylerde ışığın rengi değiştirildiğinde balıkların da yön değiştirdiği görüldü. Mavi ışık arttığında balıkların aşağı yönlü hareket ettiği, farklı renklerde ise yukarı yönlü yüzdüğü tespit edildi. Ancak bu sistemi sağlayan ışık algılayıcı protein devre dışı bırakıldığında, bu davranışın tamamen ortadan kalktığı belirlendi. Bu durum, söz konusu mekanizmanın doğrudan yön bulma ile ilişkili olduğunu ortaya koydu.
“ÜÇÜNCÜ GÖZ” BEKLENENDEN DAHA ETKİLİ
Uzmanlara göre “üçüncü göz” sadece yardımcı bir yapı değil, balıkların yön bulma sisteminin aktif bir parçası. Araştırmanın yürütücülerinden Seiji Wada, farklı kaynaklardan gelen ışık sinyallerinin birleşerek balığın hareketine yön verdiğini ifade etti.
IŞIĞI YORUMLUYORLAR, TEPKİYİ ONA GÖRE VERİYORLAR
Araştırmada dikkat çeken bir diğer detay ise balıkların ani değil, yavaş değişen ışık koşullarına tepki vermesi oldu. Yaklaşık 10 saniyelik bir süreçte ışığı analiz eden balıklar, buna göre hareket ediyor. Bu da doğadaki gölge değişimleri, su derinliği ve çevresel ışık farklılıklarına uyum sağladıklarını gösterdi.
BEYİNDEKİ YOL KESİLİNCE SİSTEM ÇALIŞMIYOR
Bilim insanları, beynin ilgili bölgesindeki hücreleri devre dışı bıraktıklarında balıkların ışığa göre yön değiştirme yetisinin büyük ölçüde ortadan kalktığını gözlemledi. Bu da söz konusu beyin bölgesinin karar mekanizmasında kritik rol oynadığını ortaya koydu.
SADECE BALIKLAR İÇİN DEĞİL, BİLİM İÇİN DE ÖNEMLİ
Araştırma yalnızca balıklar açısından değil, bilim dünyası için de önemli. Uzmanlara göre bu mekanizma, ışıkla hücre kontrolü sağlayan “optogenetik” gibi alanlarda yeni uygulamaların önünü açabilir.
Yıllardır varlığı bilinen ancak işlevi tam olarak çözülemeyen “üçüncü göz”, bu çalışma ile birlikte ilk kez net bir şekilde tanımlanmış oldu.